و ملتها « 1 » . 4 - آيت 44 جمله ى « تُسَبِّحُ لَه السَّماواتُ ) * تا آخر » براى آن مردم كه روى سخن با آنها بوده است شايد تلقينى و تحريكى بوده است كه شما مردم نادان خبر نداريد كه آسمان و زمين و همه ى موجودات تسبيح خداوند ميكنند و اقرار بتوحيد دارند . چگونه شما كه آدميزاد هستيد و مخالف ؟ و براى عموم بشر كه اين آيات را ميخوانند وسيله ى تحريك است بر تحقيق و وارسى هر موجودى كه چگونه در تسبيح و تنزيه حقّ است و سر بفرمان كه طبق قانون طبيت كمترين تخلَّف و خودسرى ، و نافرمانى از مقتضيات مقرّر خود ندارد و هر موجودى بموجب خاصيّتها و لوازم مواد تركيبى خود در جنبش و تغييرات است و اگر تخلف و نافرمانى از قانون طبيعت مشاهده شود فقطَّ در انسان است كه داراى اراده است و ميتواند خود سرانه كارى انجام دهد كه بمصلحت او نباشد . مثنوى دفتر سوّم : در قضيّه ى مار گيرى كه اژدهاى سرمازده را مار پنداشته بود : جمله ى ذرّات عالم در نهان با تو ميگويند روزان و شبان ما سميعيم و بصيريم و هشيم با شما نامحرمان ما خامشيم چون شما سوى جمادى ميرويد محرم جان جمادان كى شويد از جمادى در جهان جان رويد غلغل اجزاى عالم بشنويد فاش تسبيح جمادات آيدت وسوسه تأويلها بر بايدت بلكه هر بيننده را ديدار آن وقت عبرت مىكند تسبيح خوان

--> ( 1 ) اضافه ميكنيم بر آنچه مؤلف گفته پيروى كردن تقليدى مردم را از دستور كسانى كه براى جاه و مال به رغباى خود بتهمت و افتراء نسبتهاى ناروا ميدهند و در نظر مردم ساده لوح آنها را دشمن خدا معرّفى ميكنند و مردم هم بدون فهم و فكر و تأمّل و دقّت حرفهاى آنان را مىپذيرند و بشتم و لعن آندسته مىپردازند چنان كه با على عليه السّلام و يارانش مخالفين همين عمل را انجام دادند و تا هزار ماه علىّ را بر منابر دشنام ميدادند و مردم احمق هم از آنها پيروى ميكردند و آن را بهترين عبادت ميشمردند تا رفته رفته و با گذشت زمان معلوم شد كه همه براى قدرت طلبى و رياست بنى اميّه جهنّمى شده‌اند ( مصحّح ) .